MẸ QUẤT

* Truyện Nguyn Nhung

Người ta đưa Quất về nh vo khoảng giữa thng chạp m lịch, lc ấy trời sắp sang Xun, chỉ thỉnh thoảng cn vi đợt gi lạnh từ miền Bắc thổi về. Y như một c du mới về nh chồng, khăn o lượt l, Quất khoc một chiếc o vng mu hong hậu,  khiến căn phng khch sng rực hẳn ln.

         

Bng dng xinh đẹp của Quất dường như đem cả ma Xun vo căn phng ấm, ng chủ nh l một tay xnh văn chương, đ u yếm tặng  cho Quất ci mỹ danh l c "Kim Quất", như người ta vẫn gọi những người con gi đẹp l Kim Cương, Kim Hồng, Kim Hạnh v. v... Kim Quất vốn qu ma, từ ngy sinh ra cho tới lc lớn ln, trời cho c cht nhan sắc xinh đẹp tự nhin, lại dễ sống cho nn ma Xun đến th c mượt m lắm, nay lại được đem vo chỗ cao sang, nh cao cửa rộng, Kim Quất bỗng thấy đời tưng bừng lắm, d chưa biết ci khổ của cảnh "c chậu chim lồng".

          

Chỉ vi hm thi, Kim Quất nghe đ nhm tai những cu khen tặng, ng đi qua b đi lại khng ngớt tng tiu c Kim Quất trẻ tuổi. Người ta khen cy rồi lại khen người, khen ng chủ nh kho chọn được cy Kim Quất xum xu, tươi tốt, đầy những quả vng ng, bo hiệu một năm gia chủ sẽ thịnh vượng, xung mn, lm g được nấy.

          

Quất chẳng hiểu g về sự lin quan giữa mnh v con người kia, v chuyện Quất sinh hoa kết quả l chuyện tự nhin của Trời, đất nui Quất v trời ban mưa nắng cho Quất th Quất lớn, chứ tại sao một người mang Quất về nh v thế c thể bỗng chốc  thnh cng mọi mặt? Ha ra người vẫn hay tin nhảm, cho nn mới sinh chuyện con yu con ght trong nh, hễ đứa con no ra đời m cha mẹ lm ăn khấm kh th ai cũng khen ngợi, cn đứa no lc sinh ra cha mẹ gặp vận rủi, lại được đổ thừa l ci nợ phải trả...

           

Ở trong nh vi hm, Quất mới thấy được sự g b của những thứ kềm kẹp như hơi thở, đồ đạc, tay chn con người khng để Quất yn. Đầu tin l ci my sưởi, v trời cn lạnh nn người ta phải dng thứ my nng để lm căn nh ấm p, v v thế m Quất đm nghẹt thở. Mới đầu Quất cứ thấy kh kh, l tự nhin khng tươi tắn như ở ngoi trời, người Quất như kht nước kinh nin, trạng thi ny Quất chưa bao giờ thấy. By giờ th Quất ght cay đắng phng khch chật hẹp ny, n bng lộn những thứ đồ đạc đắt tiền, nhưng chng n đu biết thở như Quất. Họ c cho Quất uống nước đ chứ, nhưng kh trời th họ khng cho được, bởi vậy Quất đm kh chịu như người qu ma đến nh kẻ giu sang, ăn được bữa cơm cứ rn rn như xin của bố th. Nếu l người th th Quất cứ ở ci chỗ qu ma, ngho hn, nh tranh vch đất để m được tự do thở, tự do ăn, chứ ở đu m cứ nem np kh chịu, dẫu c "cơm vng canh bạc" Quất cũng chả ham.

            

Quất cn phải ở trong nh cho đến hết thng ging, ngột ngạt v ci my sưởi v tiếng cười ni rm ran của khch tới thăm chc Tết gia chủ. Nhờ thế Quất mới c dịp thấy r sự mệt mỏi của con người, khi bị đng một mn kịch qu lu đến nhm chn. Cũng bấy nhiu cu chc được ni đi ni lại, nhất l trong ngy đầu Xun th họ cứ như một ci my ht cũ, ca hoi một bản nhạc c bấy nhiu lời đ đầy hai lỗ tai.

 

Trước tin th những thứ rượu, mứt, thịt th đ lm người ta thấy đầy cả bụng, cn ni nhiều qu cũng lm người ta rt cả họng, thnh thử xem vậy trong xn xao đ c mi nhm chn. ng b chủ vừa ngả lưng thiu thiu, đ c một hồi chung giựt ngược dậy. Ci mặt đang cau c v mệt mỏi v mất ngủ, ng chủ nh đ phải vội vng khoc lấy bộ quần o tề chỉnh ra đn khch, b chủ nh cũng mau mau lấy lại nụ cười cho "mặt hoa da phấn" đỡ ủ , rồi lại một điệp khc cũ mm được ti diễn, Quất thấy chẳng c g l thi vị cả. By giờ th ng  chủ khng cn ngồi ngắm ngha c Kim Quất của ng như hm mới đem về, ng buồn buồn đưa tay bứt một quả để nhấm nhp, v ng tỉnh hẳn người khi thấy  nng quất  xinh đẹp  vậy m cũng chua ngoa đo để.

                         

*        *         *

 

Sang tiết thng Hai trời mt mẻ dần ln, Quất cũng sắp sửa được ng chủ cho "hạ thổ" khi nhn thấy nt ủ của n. Lũ trẻ con tới nh đ ngứa tay bứt những quả quất chn để chơi, vi chiếc l đ ho nằm cong xuống khiến Quất đu cn mượt m như hm nọ. Đn b con gi lấy chồng chỉ đẹp nhất hm cưới, by giờ th Quất cũng quen mắt mọi người, khng thấy ai nhn Quất để trầm trồ nữa. B chủ đ hi những quả quất để chế biến thnh thứ thuốc trị ho, cho nn cnh l lại cng thm xơ xc.

          

Khi biết ng chủ quyết định đem Quất ra vườn, Quất mừng lắm, y như người quanh năm lm ăn nơi phồn hoa đ hội, bỗng được trở về qu cha đất tổ với gi đồng cỏ nội, khiến Quất xn xao v tỉnh hẳn người khi được trở về với Đất. Đất chnh l qu hương cuả Quất, l Mẹ, l Cha, l mạch mu khi rễ lớn rễ nhỏ được chạy nhảy luồn lch vo đất, như đứa trẻ được nhảy nht trn con đường lng ngoằn nghoo mt rượi. Thứ đất trong chiếc chậu chật hẹp kia chỉ l đất tạm, d rằng người ta đ đem Quất đứng vo ci chậu sứ thật đẹp, bn ngoi vẽ phụng vẽ rồng. Bao nhiu năm thng Quất co mnh lại trong chiếc chậu chật hẹp đ, với một dm đất cỏn con. Quất hiểu lắm thứ tự do khoảng khot của đất, khi đất bị nhốt vo chậu, đất cũng  buồn b như cy, đất v cy gậm nhấm nỗi buồn trong chiếc chậu hẹp, v thế m đất cằn cỗi, v thế m cy xc xơ.

            

Quất thấy ng chủ ngắm ngha tm cho Quất một chỗ đứng trong khu vườn rộng m lng lại nn nao. Gc vườn kia đ c một chị bưởi, một anh cam, v thm một cy hoa đo nữa. Những người hng xm ny chắc ngy xưa lc mới về cũng ngơ ngc như Quất, nay thấy họ đ c một chỗ đứng vững chi lắm. Cuối cng sau khi ngắm ngha mi, Quất được ng chủ đặt gần kề cy hoa đo, v vo ma Xun, từ gc vườn ny gia chủ c thể nhn thấy những cnh hoa đo, hồng hồng xinh xinh như mi thiếu nữ, v cũng c thể nhn thấy Quất mặc o vng để khoe sắc với cha Xun.

            

By giờ l lc Quất phải hội nhập vo thế giới của cy cỏ, phải lm quen với Đất v đất vốn hiền lnh khng ni năng, nhưng muốn được n chấp nhận cũng đu phải một ngy l nn chuyện. Ra đến ngoi vườn, Quất thở pho, vốn qu ma giản dị,  Quất bm ngay vo đất, như kẻ tha hương ngộ cố tri. Cn nỗi mừng no đang lc kht lại được bt nước uống, hay đang cần tm sự bỗng vớ được người tri kỷ. Quất cần đất như con người cần hơi thở, nhất l giữa tiết Xun mt mẻ, tm hồn Quất phơi phới để chẳng mấy chốc lại nẩy lộc đơm hoa.

            

Bắt đầu từ đy Quất thực sự hưởng khng kh tự do sau bao nhiu ngy t tng ở trong nh. Khoảng vườn rộng được chia ranh giới hẳn hoi, bọn hoa cảnh được chủ nhn trồng ở trước sn, từ trong nh bước ra đ thấy bao nhiu l hoa hồng, cẩm chướng, cc tm, cc vng. Lũ cy ăn tri như Quất được chủ nhn chia ring một khoảng đất trống ven bờ ro, bởi v trong tương lai với đ pht triển , những vng ven thường l nơi cung cấp lương thực v l nguồn sống cho cả nước. Chả thế cứ nhn những đồ n của con người đ thấy ngay sự phn chia ny. Nh my, cơ sở sản xuất bao giờ cũng phải nằm những nơi xa xi hẻo lnh, cn cơ quan chnh phủ th chễm chệ trong những khu phố x sầm uất.

         

Tuy thế, cảnh qu ma ny vẫn thch hợp với tm hồn Quất, vốn vẫn khng bao giờ muốn chen vai thch cnh với bọn hoa hot le loẹt ở khoảng sn t tng kia. Thỉnh thoảng gia chủ lại mời khch khứa tới chơi nh, lũ hoa cảnh được chăm cht cẩn thận để trang tr v để khch ngắm ngha thưởng ngoạn, được vi hm đ r rượi , rơi rụng cả xuống sn, chẳng cn ai ng ngng g nữa. Thương thay cho những bng sắc ho nhong bn ngoi, đầu hm sớm mai đ ủ , tn tạ. Quất v lũ bạn b nh qu cứ ăn chắc mặc bền, lộc non đm ra rồi cũng thnh l, hoa nở rồi thnh quả, cứ thế m lớn ln xi xổi như con nh ngho, cơm dưa c quanh năm m vẫn khỏe mạnh.

         

Thch nhất l những đm trăng, v đấy l ngy hội của đm cỏ cy trong vườn. Nhn trăng khuyết Quất cứ mơ trăng trn, v dưới nh trăng mập mờ huyền ảo, Quất thấy tất cả những l hoa, cy cỏ đ trở nn huyển mộng, những chiếc bng l rung rinh dưới nh trăng bng bạc, chỗ no cũng xinh đẹp tnh tứ, cy no trng cũng đng yu. Trăng đ sng  m trời lại gi, gi đẩy đưa cho l đong đưa, lc ấy cả khu vườn cng khiu vũ dưới nh trăng, chắc g trần gian đ c những buổi dạ vũ đm trăng tuyệt vời như vậy.

 

Quất ngẫm nghĩ  đến bọn người hay nhảy nht, xập xnh  với nhau trong những căn phng mờ mờ tối, ngột ngạt mi nước hoa v khi thuốc, người ny thở ra người kia ht vo, Quất lại cng thương hại. Trong những chỗ chật chội ấy, những thn  người quay cuồng, quấn qut lấy nhau, sao bằng được nơi gi mt trăng thanh ny, cnh l cứ xn xao th tho to nhỏ, trong đm khuya hoa cỏ tot mi hương thanh khiết, ngọt ngo. Khng c g hơn l hy để tm hồn ha nhập với thin nhin, v khng c g hơn những mi hương giản dị của cy cỏ phảng phất trong khng gian.

                                       

*         *         *

 

Thời gian ny l thời gian để Quất lm quen với mưa nắng cuộc đời, v cũng v sự ha hợp m dương của Trời Đất, Quất cứ lớn ln như thổi. Quất c gi dặn hơn, cnh l đ um tm hơn v Quất đ thch nghi được với kh hậu bất thường của Trời Đất. Đấy l một kinh nghiệm sống qu gi m Quất rất hnh diện, biết khả năng của mnh tới đu v biết sức sống của cy cỏ cũng như con người đến mức no.

         

Đng l "trời sinh voi, sinh cỏ", Quất dư sức chịu được ci nng của ma h, ci lạnh của ma Đng, v điều m Quất thch nhất l thỉnh thoảng lại được tắm gội dưới trời mưa. Lc ấy mẹ con Quất tha hồ m ngả nghing, đừa giỡn dưới gi v mưa, hai lo ấy đ c từ đời Trời sinh ra Đất, gi lo m cn chơi lắm tr mạnh bạo, c khi cứ vi giập lũ cy cỏ dưới những đợt gi v nước o ạt. Quất nhn cc chị em xung quanh, th tm trạng ai cũng thch trời mưa, như trẻ con thch tắm mưa, thch đuổi nhau trong những con hẻm ngập nước để nước văng ln tung te. Quất vui tnh, hồn nhin  như con trẻ, c lẽ nhờ sống giữa thin nhin, Quất thấy tm hồn mnh khoảng khot, bao dung. Nếu sống trong căn nh đng kn cửa kia, c lẽ Quất cũng sẽ nảy sinh tnh ch kỷ, đng kn đời mnh trong bốn bức tường khng bạn b với ai, c ngy cũng chết trong sầu muộn.

         

Thấm thot m Quất đ sống trong khu vườn ny được mấy năm, cứ sinh hoa kết quả, lũ con ny ra đời rồi đi, lũ con khc lại được sinh ra v nui dưỡng. Quất khng nề h g việc sinh nở, v Trời sinh Quất thế. N c thể ra hoa quanh năm, tri đang đầy cnh m hoa đ trắng xa. By giờ th những người hng xm đ gọi Quất l Mẹ Quất, d vậy Quất chỉ hơi gi thi, chứ nt xun sắc của Kim Quất năm xưa vẫn cn phảng phất trong chm hoa trắng, vẫn nồng nn trong buổi sng cn ướt sương, khiến c người đi qua vẫn phải c lc tưởng nhớ một mi hương. . .

          

Chị Bưởi, anh Cam, chị Qut trong khu ny ai cũng bảo Mẹ Quất sung sức, nh cửa lc no cũng ru rt trẻ con. Cứ ngắm nhn sức cưu mang của Mẹ Quất mới thấy ng Trời cũng kh ho sảng  khi cho Mẹ Quất một sức khỏe bền bỉ, dẻo dai. Nếu v mỗi đứa con l một tc phẩm của một nh văn, th i thi mẹ Quất đ sng tc lu b trận.

 

C đư cũng lớn ln thnh người, c đứa cũng chết non chết yểu khi mới đơm hoa kết tri, c đứa nửa chừng đ từ gi mẹ đi vo lng đất lạnh. Bỏ đi những đứa con non yểu, thiếu thng, đa số con của mẹ Quất đều nn người, chẳng g cũng được chế biến với mật ong, thnh mn thuốc để con người thấm giọng khi ho hen, cảm mạo. N cũng l mn tri cy để giải kht những ngy h nng nực, vị Quất thơm, uống tới đu thấm tới đ, chứ n khng chua l như chanh, m cũng khng đắng như bưởi, lại khng nng như Qut. Nghĩa l ở Quất người ta vẫn thch th cht chua chua dn dốt của từng mi Quất, m cũng c thể  nhấm nhẳn cht vỏ hơi the the, ngn ngọt, Quất b nhỏ hiền lnh nhưng hương vị lại đậm đ kh qun l thế.

         

Qua những thng năm dy dạn nắng mưa, gi bụi, thời tiết đối với Quất như l những đắng, cay, ngọt, bi trong ci "nhn tnh thế thi" của con người, hay những vinh nhục, thăng trầm m hầu như con người no cũng c lc trải qua. Nếu khng trải qua sự thử thch đau khổ đ, Quất nghi ngờ rằng những con người đ khng đo đu ra được chiều su của tm hồn. Chuyện sinh ra, lớn ln rồi chết, đ l điều tự nhin m bất cứ một vật g hiện hữu trn ci đời ny đều phải trải qua, nhưng nếu khng c những thử thch v đau khổ để ti luyện, đời xem ra cũng v nghĩa. Quất nghiệm ra rằng cứ mỗi một đổi thay xảy ra trong đời Quất, đều l một bi học để Quất ghi nhận.

           

Đ c lc Quất cảm thấy cht ganh tỵ của chị Bưởi, khi chị tuy to quả nhưng lại đắng lng, người ta vồ vập lấy chị nhưng rồi lại khng thiết tha, v lẽ chị đ the lại cn đắng. Gặp những khi bưởi cn non, m lắm kẻ ngứa ngy chn tay đ bứt khỏi thn cy mẹ, đắng nght như bồ hn, con người bạc bẽo lm sao, sau khi khng dng được chị, người ta lại tống vo thng rc, lm bạn với những thứ dơ bẩn khc.

           

C Quất ngy xưa nay đ gi, khng cn mượt m mi với thời gian, cnh nhnh đ x x những mảng da cc kh queo, nhưng sức chịu đựng v việc sinh sản th dễ ai bằng mẹ Quất. C lắm lc kiệt sức, mẹ Quất khng đủ sữa nui con, v thế m những chiếc l cứ nhỏ dần đi, v c những nụ hoa ra tri ma, c kết quả cũng chỉ b tẻo teo, rồi lần lượt rụng cả.

 

Đ l những ma Đng rt gh gớm, cy no cũng được gia chủ phủ trn mnh những chiếc khăn lng cũ, hay những tấm ni lng để lm chăn đắp đỡ qua những tối trời Đng. Nhắc tới đy mẹ Quất khng khỏi rng mnh, khi nhớ lại một đm trăng ma Đng, sao cũng l trăng m trăng ma Đng lại lạnh lẽo, nghiệt ng như một mụ ph thủy. Cả khu vườn v những thứ cy l cng lại, gi thổi phần phật những tấm ni lng như những mảnh khăn tang phấp phới trn những mi đầu, mẹ con Quất co lại với nhau nghe tiếng gi rền rĩ ngoi khng gian , chịu đựng suốt những đm trường băng gi.

 

Cũng may l sng hm sau trời lặng gi, mặt trời lại h hửng trải xuống trần gian những tia nắng ấm p. Khi được chui ra khỏi tấm chăn bẩn, Quất đ nhn thấy nỗi đau khổ v ủ của những chị em, bạn hữu quanh mnh. C trải qua những lc ấy Quất mới thấm tha rằng đứng trước những nghịch cảnh, thin tai, va chạm với nỗi đau v sự sống chết để tồn tại, quả thật ĐỊNH MỆNH hai chữ m con người cần phải viết HOA m ghi nhớ. Thế nhưng, qua những cơn sng gi ấy,  Quất lại hồn nhin an ủi mnh: "Sau cơn mưa trời lại sng" , chứ đu dm trch Trời sao c lc cũng nng lạnh, vui buồn để lm khổ con người v cy cỏ.

         

Mẹ Quất được trời sinh bản tnh dễ vui dễ buồn, đ quen với sự khắc nghiệt của Trời Đất, nn v thế m chịu đựng được tất cả những đổi thay, t khi no gậm nhấm một nỗi buồn giận ai lu trong bụng. V thế m "sau cơn mưa trời lại sng thật". Đ l mn qu qu Trời ph cho mẹ Quất , để mẹ Quất cng lũ con yu đời trở lại, để vẫn lm hết nhiệm vụ của một kiếp cy m ng Trời đ giao cho từ khi c mặt trn tri đất.

         

Hiểu được điều đ mẹ Quất khng cảm thấy mnh thừa thi v buồn b, khi so snh mnh với những bạn b may mắn, xinh đẹp, ngon ngọt hơn. Con đường dẫn tới "SINH, LO, BỆNH, TỬ" chẳng chừa một ai, từ cng hầu cho đến giai nhn ai cũng phải chết, ti giỏi, giu c tới đu cũng c lc bỏ lại tất cả, xui hai tay m đi. Lắm khi nghĩ tới phận mnh một lc no khng cn hiện hữu trong cuộc đời, chẳng cn ai nhớ đến mnh nữa, lng mẹ Quất cũng se se buồn, nhưng cứ nhn quanh th đu c g tồn tại mi. Những mảng cỏ xanh hm no nay đ vng a xc xơ,những l liễu gặp tiết đng về cũng rũ xuống những sợi vng l th trn mặt cỏ,  những bng hoa hồng, hoa cẩm chướng xinh đẹp l thế m chỉ vi hm đ tn tạ, ho a. L chưa vng đ rụng, hoa chưa thắm đ tn, bao nhiu điều by trải trước mắt mẹ Quất h chưa phải l một bi học để ghi nhận sao?

           

Bởi thế khi ma Xun trở lại th mẹ Quất vẫn hớn hở cười với gi Xun, vẫn khoe những chiếc l non dưới nắng Xun dịu dng, vẫn cố đơm những chiếc hoa xinh để khu vườn vẫn thơm ngt mi cy cỏ. Mẹ Quất tuổi cao nhưng khng gi, gi hay trẻ l ở mnh, dẫu c trăm tuổi m tm hồn vẫn hồn nhin, vui vẻ th đời vẫn trẻ.

             

Sau ma Đng buốt gi như ma Đng năm nay, chỉ c bụi chuối ở gc vườn l chết hẳn, v n khng sống lại khi ma Xun tới. Những tu l chuối kh phơ phất bay trong gi, như những  cnh tay di ngoẵng đang vẫy vẫy gi từ đm bạn b cy cỏ cn lại trong vườn. Ci vẫy tay như một nhắn gửi, cuộc đời vốn đ v thường th sống hay chết ct bụi vẫn chỉ l ct bụi.

 

NGUYN NHUNG

          

   Cng một tc giả Nguyn Nhung