Phỏng vấn Ts Nguyễn Thanh Giang về bài thuyết trình của Ts Lê Đăng Doanh

Vào ngày 02-11-2004, trong khuôn khổ chương trình KX-10, một chương trình chuẩn bị cho Đại Hội 10 Đảng CSVN, trong một cuộc họp kín, lãnh đạo Trung Ương đã có một bản báo cáo hay nói đúng hơn là một bài thuyết trình nhận định về tình hình kinh tế VN do Ts Lê Đăng Doanh (LĐD) trình bày. Ts LĐD nguyên là Viện trưởng Viện Nghiên Cứu Quản Lý Kinh Tế Trung Ương, một chuyên gia kinh tế hàng đầu của chính phủ VN, từng giữ vai trò cố vấn cho cựu Thủ tướng Phạm Văn Đồng, ông Nguyễn Duy Trinh, và các cựu Tổng Bí Thư như ông Nguyễn Văn Linh và ông Đỗ Mười. Chức vụ cuối cùng trước khi về nghỉ hưu là cố vấn cho Bộ trưởng Bộ Kế Hoạch & Đầu Tư. Để tìm hiểu thêm về tài liệu mà Bộ Chính trị coi là "tối mật" này, VH (đài RFA) đã hỏi chuyện Ts Nguyễn Thanh Giang (NTG) và được ông cho biết nội dung chính của bản báo cáo như sau:

Ts. NTG: Sở dĩ có buổi nói chuyện đó là do ông Trần Đình Hoan, Ủy viên Bộ Chính trị Ban chấp hành Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương có viết thư đề nghị ông LĐD trình bày để cho những người chuẩn bị cho các văn kiện Đại hội X sắp tới nghe. Bài nói chuyện của ông LĐD gồm có ba phần:

I. Tóm tắt tình hình về thực trạng của VN

II. Một số vấn đề về kinh tế VN và tiến trình hội nhập của VN

III. Những yêu cầu cần thiết phải cải cách hệ thống chính trị ở VN để phù hợp với tình hình và nhiệm vụ mới

VH: Thưa Tiến sĩ, bài nói chuyện của Ts LĐD cho đến nay dư luận cả ở trong và ngoài nước có thể nói là chưa biết đến. Trong phần nhận định về tình hình và thực trạng của VN, Ts LĐD đã đề cập đến những vấn đề gì?

Ts. NTG: Khi nhìn nhận về nền kinh tế VN, Ts LĐD ghi nhận rằng, đã có rất nhiều tiến bộ, đặc biệt là trong những năm "đổi mới" kể từ sau Đại hội VI. Từ chỗ nhập khẩu từ chiếc xe máy cho đến bánh xà phòng, rồi cho đến vươn lên được 5 năm xuất khẩu được 2 tỷ đô la. Sau chỉ vài năm tăng lên 5 lần, tức là được 2 tỷ đô la, rồi năm qua 2004 được 25 tỷ đô la. Tuy nhiên cho đến nay, đất nước VN vẫn là một đất nước quá nghèo và vẫn còn tụt hậu còn xa so với thế giới.

VH: Với đà phát triển của VN trong năm ngoái 2004 mà VN trình làng với thế giới là trên 7%, vậy nguyên do nào mà trong bài nói chuyện Ts LĐD lại nói đến vấn đề tụt hậu của nền kinh tế VN?

Ts. NTG: Nói xuất khẩu trong năm qua đạt 25 tỷ đô la thì thấy rõ bằng 5 bằng 10 năm trước thật, nhưng thực tế nếu so với mấy nước trong khu vực như Thái Lan, như mấy nước Trung Á đã không là cái đinh gì rồi. Những quốc gia này đã xuất khẩu hơn trăm tỷ, vài trăm tỷ đô la.

Nói mức tăng trưởng cao thì mấy nước Trung Á tăng trưởng cao hơn nhiều. Trong 15 năm qua thì Kazakstan mỗi năm tăng 10%. Nền kinh tế Singapore so với VN tăng ở mức chót vót, mà đã tăng trưởng cao thì nhích thêm 0,5% cũng chật vật lắm. Vậy mà trong năm qua Singapore cũng đã tăng 11%. Thế rồi nói GDP đạt trên 40 tỷ đô la đã thấy vĩ đại so với ngày xưa, nhưng với con số ấy thì nền kinh tế VN cũng mới chỉ bằng 0,36% nền kinh tế toàn cầu thôi. Nói rằng tuy GDP bình quân chỉ 500 USD nhưng do giá cả hàng hoá rẻ, giá nhân công rẻ nên tính theo sức mua tương đương PPP ở VN khá cao cũng không đúng. Tính theo sức mua tương đương thì ta xếp thứ 130/175 nước. Nếu xếp theo tỷ giá nữa thì ta xếp thứ 149/203 nền kinh tế. Sau ngần ấy năm "đổi mới" oanh liệt lắm ta chỉ mới lẹt đẹt được đến như vậy. Chỉ số phát triển con người có thể cao hơn chỉ số kinh tế nhưng cũng chỉ đạt trung bình. Năm 2003 xếp thứ 109/175, năm 2004 xếp thứ 112/177 nước.

Vì trì trệ quá lâu rồi, tăm tối quá lâu rồi nên khi mở cửa ra cho ánh sáng bùng lên một chút đã thấy như đổi đời. Thực ra ta tiến còn chậm lắm. Chậm so với nhu cầu bản thân đất nước, chậm so với thiên hạ cho nên thực tế cho thấy là mình vẫn ngày càng tụt hậu. Chưa dám so với các nước tiên tiến, hãy chỉ so với mấy nước châu Á: Thái Lan năm 1950, thu nhập bình quân đầu người năm 1950 ta bằng 80,5%; năm 1999 = 20%. Hàn Quốc 1950 = 85,5% ; 1999 = 11% ; Trung Quốc, năm 1950 ta giàu có hơn họ, ta gấp rưỡi họ nay = 20%.

VH: Mới đây ông Phan Văn Khải có tuyên bố, trong năm 2005 VN sẽ phấn đấu trở thành thành viên của WTO trong năm nay, năm 2005 và quyết tâm trở thành thành viên của OECD, trong bài nói chuyện của Ts LĐD có đề cập đến?

Ts. NTG: VN là một nước nhỏ nhưng diện tích cũng đến 330. 990 cây số vuông, dân số 81,3 triệu người. Về quy mô quốc gia ta xếp vào hàng thứ 13, 14 gì đó trên thế giới. Theo ông LĐD, để trở thành thành viên của OECD mức thu nhập đầu người phải đạt 10.000 đô la/năm. Nay ta mới đạt 530 đô la/đầu người/năm, cứ đà này 10 năm nữa sẽ được 1060 đô la/năm. 20 năm nữa được 2120 đô la/năm. Nếu không có cách mạng, không có phương sách nào khác thì lộ trình gia nhập OECD phải tính bằng thế kỷ.

VH: Qua sự trình bày của Tiến sĩ về bài nói chuyện của Ts LĐD thì kinh tế VN tụt hậu, tiến rất chậm... nhưng có ý kiến lại nói rằng, kinh tế VN phát triển chậm nhưng chậm chắc?

Ts. NTG: Nó tồn tại được là do những nguồn sau đây: bán tài nguyên đất nước, bán khoáng sản, bán dầu khí, bán thủy hải sản, bán sức lao động của công nhân & nông dân ra nước ngoài, rồi đi vay, đi xin và trông chờ vào khoản tiền hơn 3 tỷ của người Việt ở nước ngoài gửi về.

Bán tống bán tháo tài nguyên khoáng sản dưới dạng thô là coi như đổ của đi, làm cạn kiệt tài sản quốc gia của con cháu sau này. Con người VN thông minh, cần cù, tài hoa, khéo tay đến mức các thầy cô giáo, các chuyên gia nước ngoài nào cũng phải khen, nhưng xuất khẩu từ các nước thì lao động VN lại chỉ được giá rẻ mạt vì trong tất cả lao động xuất khẩu, lao động VN thuộc loại ít được đào tạo nhất.

Đánh giá về độ ổn định tài chính và khả năng tin cậy về tín dụng thì ta được xếp vào loại B+, hơn Bắc Triều Tiên. Độ sâu tài chính, tức là tổng số tiết kiệm của ngân hàng trên GDP của ta khoảng 44%, tổng sản lượng tính dụng trên GDP khoảng 48% trong khi Trung Quốc (TQ) là 162%.

Thị trường chứng khoán ra đời đã ba năm nhưng nay chưa đứng lên đi được mà chỉ bò lê bò lết đến con số 1,6%.

Do quyền lực bị đảng thao túng tuyệt đối để cho các đảng viên có chức có quyền nên tham nhũng và lãng phí diễn ra tràn lan, hết sức thậm tệ dẫn đến phân hóa giầu nghèo rất cách biệt, dẫn đến bất công một cách tàn bạo nên xã hội chất chứa nhiều bức bối có nguy cơ bùng nổ một cách "đồng khởi," hàng loạt những vụ như Thái Bình, Tây Nguyên hay Kim Nỗ....

VH: Trong bài nói chuyện của Ts LĐD, khi đề cập đến những cải cách thay đổi hệ thống chính trị của VN thì Ts LĐD đã nói những vấn đề gì, thưa Tiến sĩ?

Ts. NTG: Sau khi đưa ra con số của Tổ Chức Minh Bạch Thế Giới xếp hạng tham nhũng ở VN đứng thứ 23 trên 145 nước, Ts LĐD đưa ra một dẫn chứng: Trong tòa tháp Hà Nội dựng lên trên đất Hỏa Lò có một nhà trẻ thượng đẳng, giá gửi một cháu là 2800 đô la/ tháng, tính trong giờ quy định, hết giờ quy định mà còn ở lại nhà trẻ thì bố mẹ phải trả thêm 4 đô la/giờ. Một người nước ngoài phàn nàn với Ts LĐD rằng, muốn đăng ký gửi mà hết chỗ rồi, trong số đó có 20 người VN gửi con ở đó.

Nhìn nhận hệ thống chính trị VN hiện nay, Ts LĐD nói, nguyên văn câu nói của Ts LĐD : "Hệ thống chính trị của ta hiện nay có nhiều điểm không còn phù hợp, bất cập và kém hiệu quả nặng, ta tự tạo nhiều khuyết tật, tự tạo ra nhiều vấn đề, kết hợp với mặt trái kinh tế thị trường sẽ dẫn dến chệch hướng rất lớn." Nhược điểm lớn nhất thể chế chính trị của chúng ta là chế độ đảng trị, chuyên chế và mất dân chủ rất nặng nề. Đè nén dân quá làm cho nó tích tụ lại, đến lúc nào đấy nó sẽ diễn ra cái việc gì đó giống như ở Liên Xô hay Cộng Hòa Dân Chủ Đức hay như ở đâu đấy... Theo ông Doanh thì ở Trung Quốc cũng có nguy cơ giống hệt như ở ta....

VH: Thưa Ts NTG, cái bài phát biểu của Ts LĐD như vậy là cũng đã hơn 3 tháng nay. Tiến sĩ ghi nhận trong hàng ngũ đảng viên, hàng ngũ trí thức ở tại VN thì mọi người nhận định về bài nói chuyện của Ts LĐD như thế nào?

Ts. NTG: Cái bài đó thì mãi gần đây mới lọt ra ngoài, nhưng mà trong vòng mấy hôm nay tôi thấy rằng các người quan tâm đến tình hình đất nước đi xin nhau, đi photo, cho nhau rồi biết rất nhiều. Nhiều người đến hỏi tôi và họ thích thú, họ cho rằng cái bài nói ấy là cái bài nói được gan ruột, được ý nghĩ, được tình hình thực tế hiện nay và nó chứng tỏ một sự bức bối mà nó cần phải bung ra từ trong nội bộ. Nó thể hiện bây giờ cái suy nghĩ đa chiều, nó khác nhau, nó cọ xát nhau, chứ không thể bưng bít nhau được nữa. Và nếu mà cứ duy ý chí mà cứ bưng bít nó lại, bóp chặt nó lại thì nó sẽ bùng nổ dữ dội lắm.

VH: Với cái nhìn của Tiến sĩ thì do đâu mà Ts LĐD lại có cái bài phát biểu như vậy trong một hội nghị (khép kín) mà có thể nói là quan trọng như vậy?

Ts. NTG: Cái tôi nói là sở dĩ ông LĐD được đứng lên đăng đàn là do Ủy viên Trung ương Bộ Chính trị, Trưởng ban tổ chức Trung ương Đảng Trần Đình Hoan có lời yêu cầu, thì ông mới được đăng đàn. Nhưng mà khi được đăng đàn như thế này thì cái điều lý thú tức là ông LĐD đã chóp lấy thời cơ đó để bày tỏ tất cả những suy nghĩ nung nấu của mình trong suốt thời gian dài vừa qua phục vụ Đảng, phục vụ các cán bộ cao cấp của Đảng và tất nhiên trước đây thì ông gần các ông khác thì ông biết được tất cả những rận ở trong chăn, ông biết tất cả những cái đó. Nhưng khi ông còn ngồi phụ tá cho ông Phạm văn Đồng, ông Đỗ Mười, ông Nguyễn văn Linh thì ông không dám nói, nhưng giờ thì ông đã nghỉ hưu rồi thì ông quy gốc với con người trí thức của ông mới sống lại hoàn toàn và ông nói thẳng, nói thật. Tôi cho rằng chính là vì như thế mà bây giờ Ts LĐD trở thành người được toàn Đảng toàn dân hâm mộ và ông đang thực sự đóng góp cho việc xây dựng Đảng một cách tích cực nhất trong công cuộc cải tổ này.

VH: Tiến sĩ vừa mới nói rằng tài liệu đó thì bây giờ dư luận ở Hà Nội mới bắt đầu biết được đến. Nguyên do nào mà tài liệu đó lại được giữ kín đến mức độ như vậy? Phải chăng là vì những nhận định và những điều mà Ts LĐD viết không đúng theo cái ý của Đảng hay sao?

Ts. NTG: Thì tất nhiên là mấy ông lãnh đạo thì cũng thấy rằng cần phải nghe. Muốn nghe đấy, nhưng mấy ông chỉ muốn một mình mấy ông nghe thôi, độc quyền nghe thôi. Cho nên tôi thường bị công an răn dạy rằng: "Thưa anh, anh viết gì thì anh viết, không ai cấm anh, nhưng anh viết xong thì anh chỉ nên gửi cho mấy ông lãnh đạo thôi, và gửi cho chúng tôi, chứ anh không nên gửi ra ngoài." Thế thì đối với ông LĐD nói bên trong thì được, nhưng mà họ bóp nó lại, họ chận nó lại, chỉ để trong lòng họ nghe, họ biết để tìm cách đối phó thôi. Cho nên đây là một tài liệu hết sức mật. Mức độ mật của nó cũng không kém gì bức thư của tướng Nguyễn Nam Khánh cả. Nhưng tôi cho rằng vì tình hình nội bộ bây giờ nó đã nứt vỡ rồi, không chỉ nứt vỡ ở phía dưới, mà nứt vỡ ở trên thượng đỉnh rồi cho nên chả có cái gì bí mật được đâu, chả có cái gì giữ gìn được đâu. Tôi chỉ nói một ví dụ mà gần đây tôi rất ngạc nhiên, là Hội nghị 6 ông ngồi bàn với nhau, rồi có thêm ông Đỗ Mười, ông Lê Đức Anh dự. Có ý kiến của ông Lê Đức Anh là khai trừ ông Võ Nguyên Giáp, ý kiến ông Đỗ Mười thì đòi khai trừ ông Nguyễn Nam Khánh, tôi nghĩ hội nghị đó thì rất hẹp lắm chứ nhưng làm sao mà cũng lọt ra được ngoài. Thế mà nó lọt ra ngoài, thì chứng tỏ rằng là từ trên chóp bu là đã có một cái gì bằng lòng hoặc không bằng lòng mà người ta không nói thẳng ra mặt đâu, nhưng mà tìm cách để người ta... thậm chí là sắp tới người ta sẽ tìm cách để chọc vào lưng nhau, người ta thụi vào mặt nhau.

VH: Nhưng mà trong một tinh thần mà Đảng vẫn kêu gọi là nói thẳng, nói thật, chẳng hạn như là nhiều ý kiến cá nhân nhiều lần đóng góp cho đảng nhưng mà thường thường những ý kiến đó thì nhiều người nói rằng: Vâng thì chỉ việc gởi cho cấp lãnh đạo thôi nhưng mà gởi cho cấp lãnh đạo thì bị bỏ trong hộc tủ, bỏ xó, không được sự hồi âm mà thậm chí là bị dán cho cái mác là có những ý tưởng chống lại đảng.

Ts. NTG: Vâng. Thì cái xã hội này toàn những vấn đề ngược cả chứ. Nó cứ nói, thực tế một đàng mà nó nói một nẻo, và có khi họ muốn một đàng thì họ tung hô lên một nẻo, v.v... Cho nên nó mới là cái xã hội bệnh hoạn, cái xã hội không sống trên cái công khai và cái trung thực cho nên tôi đã nói là công an rằng dạy tôi là viết thì đừng có đưa, nói nhẹ nhàng rằng nếu anh rảnh thì anh chỉ đưa cho cán bộ lãnh đạo và chỉ đưa cho chúng tôi. Chứ anh đưa ra ngoài rồi mấy ổng lợi dụng anh rồi mấy ông tán phát làm lăng nhăng nọ kia. Tôi bảo như thế này: "Tôi là một anh làm khoa học tự nhiên nhá. Cho nên khi mà tôi bỏ thì giờ ra tôi viết những cái bài như vậy là công phu lắm, có mồ hôi, có nước mắt của tôi, có chất xám của tôi bị bòn rút ra ghê gớm lắm, thì tôi mới viết được những cái bài chính luận để góp ý kiến như vậy. Cho nên tôi viết không để mà chơi, còn chừng nào mà tôi thấy rằng là các anh, cái thói kiêu ngạo, cái thói kiêu ngạo CS xem đời không ra gì, không thèm đọc, không thèm xét đến ý kiến của tôi một cách nghiêm túc thì tôi đành phải viết cho toàn Đảng, toàn dân đọc. Và cho nên, tôi phải tán phát rộng rãi bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu. Tôi trực tiếp đưa lên internet."

VH: Những ý tưởng mà Ts LĐD trình bày như vậy, cá nhân Tiến sĩ thì Tiến sĩ cũng đã nhiều lần trình bày trong các cuộc nói chuyện với chúng tôi. Thì phải chăng rằng cá nhân Tiến sĩ cũng như Ts LĐD có một cái nhìn chung trong một ý tưởng nào đó hay sao ạ?

Ts. NTG: Vâng, lâu nay khi mà có được bài nói chuyện này chuyền tay nhau được tán phát thì nhiều cụ lão thành cách mạng, nhiều cựu chiến binh có đến nói với tôi rằng là sao nghe Ts LĐD nói như thế này thì người ta cũng thấy là ông Ts kinh tế LĐD nói cũng giống như Ts địa vật lý NTG, chỉ khác là một ông thì nói trước, một ông thì nói sau.

Ngoài lãnh vực đối nội, Ts LĐD đã phê phán chủ trương giải thể Đảng Dân Chủ và Đảng Xã Hội làm mất mầm mống đa nguyên đa đảng. Ngoài những yêu cầu mà ông LĐD nêu lên là phải tăng cường thanh lọc, phải xét lại vai trò chỉ đạo của kinh tế quốc doanh, v.v... Thì bây giờ phải kiểm điểm lại một số vấn đề đối ngoại và công tác nước ngoài mà xem. Về Trung Quốc, Ts LĐD nhận định rằng, bây giờ tôi nhắc lại nguyên lời của Ts LĐD, bây giờ bạn của chúng ta là ai, ai là bạn của chúng ta, nhân sự thì ai hợp tác với chúng ta, liệu có nhân sự không. Mà cái ông Trung Quốc, ông ấy có phải là bạn ta không hay là ông lăm lăm để thịt mình đây.

Thế rồi ông LĐD cũng đề xuất một việc như thế này, là nếu ta chớp Vịnh Cam Ranh lại thì có thể kiểm soát được kinh tế dầu lửa của Trung Quốc, lúc bấy giờ TQ sẽ rất ớn, bởi vì TQ hiện nay đã làm bài toán sai lầm, Trung Quốc rất đang đói dầu lửa. Ông LĐD nói như thế này: "Ông Hoa Kỳ thì ông nói là ta, từ trước đến nay chưa có chiếm đất của thằng nào bao giờ. Hơn nữa Hoa Kỳ với mình hai nền văn minh khác nhau, chế độ kinh tế khác nhau, tâm lý khác nhau. Cho nên để mà hiểu nhau được không phải là đơn giản." Tất nhiên là vì bài nói của ông LĐD là do Ủy Viên Bộ Chính trị, trưởng ban tổ chức Trung ương Đảng đặt hàng, lại nói trước toàn những quan chức CS nên ông ấy chỉ dám nói đến thế là cùng. Mà người nghe phải hiểu sâu xa hơn cả cái phần ý tại ngôn ngoại.

VH: Thay mặt thính giả của đài, xin cảm ơn Ts NTG đã giành thì giờ cho cuộc nói chuyện ngày hôm nay. [Hà Nội tháng 3-2005]

Trở lại trang chánh