GỞI LẠI CHO ĐỜI (THE GIFTS OF GREGORY MENN)
Em ra đi đột ngột. Tôn trọng tâm nguyện của con trai, cha mẹ em đă ư thức biến nỗi đau thương, mất mát không ǵ bù đắp được của riêng gia đ́nh trở thành niềm hạnh phúc to tát bất ngờ chung cho rất nhiều người khác, những người họ chưa từng một lần nghe tên hay biết mặt. Ngày em ra đi, không phải là em đă ĺa bỏ h́nh hài thể xác, v́ đó chính là lúc em đă san sẻ mảnh đời ḿnh để trao gởi lại những người đang sống. Cả nước Ư bàng hoàng mang ơn em, v́ sự hy hiến của em đă làm thay đổi một lề lối cũ kỹ từ bao năm trước trên quê hương ấy. Đây là chuyện kể của JOSEPH P. BLANK.
Gian pḥng u buồn của một bệnh viện ở thành Naples, nước Ư. Trên giường, cậu bé người Mỹ mười sáu tuổi, tóc nâu, tay chân ḷng kḥng. Miệng cậu cắm ống thở. Qua đó, máy giúp thở bơm và hút dưỡng khí vào ra buồng phổi, giữ cho cậu c̣n sống. Nh́n vào đôi mắt vô hồn của con trai, người cha nói với các bác sĩ: “Xin tắt máy. Hăy để con tôi đi.”
Những hạt lệ long lanh trong mắt hai thầy thuốc. Một người đáp: “Chúng tôi không thể. Nó trái với lương tâm chúng tôi.”
Đối với gia đ́nh ông Menn, người thành phố Appleton, bang Wisconsin, chuyến đi đến Naples đă khởi đầu như một kỳ nghỉ tuyệt vời vào tháng 12 năm ngoái.[1] John Menn, một luật sư năm mươi lăm tuổi, cùng vợ là Nell với hai con trai là Jonathan, mười bảy, và Gregory, mười sáu, bao lâu nay từng muốn thăm nước Ư. Họ có ba ngày vui thú ngắm cảnh thành Rome. Thế rồi, buổi chiều ngày 31 tháng 12, John thuê một chiếc xe và ung dung chở cả nhà xuôi về nam để đến thành Naples. Một cuộc hành tŕnh ngập tràn tiếng cười đùa vui nhộn.
Hai vợ chồng yêu thích những kỳ nghỉ của gia đ́nh. Họ luôn luôn cảm thấy rằng có mặt bên các con là điều quan trọng v́ lẽ “bọn trẻ chỉ ở cạnh ḿnh chẳng được bao lâu; rồi chúng sẽ vuột ra để đi theo nẻo riêng của chúng, và những cơ hội kề cận bên con măi măi trôi qua mất.” Nell hay bảo các con: “Má rất mừng là các con đến sống với ba má.” Cả hai cậu bé đều là niềm hân hoan của người mẹ. Greg [2] có nụ cười rộng mở và rạng rỡ. Em mê đọc sách, chơi vĩ cầm và ghi ta, là một tay lái thuyền cừ khôi, tự tay làm được các tiêu bản thủy tảo để nh́n dưới kính hiển vi.
Cha mẹ và hai con trai thường có những buổi chuyện tṛ nghiêm túc. Một lần như vậy đă diễn ra hồi tháng 6 trước đó, sau khi cả nhà nghe mục sư giảng về cái chết. Ông bảo: “Nó sẽ tới - cho tôi, cho các bạn, cho bất kỳ ai trong chúng ta. Ta nên nói về nó.”
Gia đ́nh ông Menn đă làm thế. Hai cậu con đồng ư rằng một đám tang tốn kém là vô nghĩa. Hai anh em cũng quyết định rằng đối với con người th́ điều thực tế và nhân đạo là khi ḿnh ĺa đời hăy dùng các bộ phận khoẻ mạnh của cơ thể để giúp cho những ai c̣n đang sống.
Sáu tháng sau, lúc đang ở Ư, trong đầu họ chẳng nghĩ đến cái chết. Ngày Tết gia đ́nh đi thăm thành Naples. Hôm sau họ đi hết một giờ đến thăm di tích Pompeii, ở đó anh hướng dẫn ba mươi lăm tuổi là Franco Di Rosa thuyết minh cho họ nghe về các kho tàng khảo cổ nằm chung quanh họ. Thế rồi cả nhóm chậm răi dạo qua quảng trường Pompeii. Khi họ đi ngang qua một nhà hàng nhỏ, Greg quay nh́n mẹ và thốt: “Má à, con đau đầu chưa từng thấy.”
“Bị bao lâu rồi con?”
“Chừng mười lăm phút. Con thấy đau thấu tới bao tử.”
John giúp con trai vào pḥng vệ sinh của nhà hàng. Greg ói mửa, rồi thở hổn hển. “Ba ơi, ối... ối...” Em ngă khuỵu vào hai cánh tay cha.
Chủ nhà hàng lái xe đưa cả nhà tới bệnh viện Pompeii. Greg bất tỉnh. Hai bác sĩ cho rằng em ngất đi là do ngộ độc thức ăn trầm trọng. John cảm thấy yên tâm cho tới khi Greg bắt đầu co giật. Hai tṛng mắt em đảo lia đảo lịa, bờ môi tím tái, da mặt mét xanh và nổi những vết lốm đốm. Một trong hai thầy thuốc bảo: “Có thể là tổn thương năo. Ta phải đưa em tới bệnh viện đa khoa ở Naples.”
Trong pḥng cấp cứu của bệnh viện đa khoa một bác sĩ lẹ làng khám cho Greg, rồi bắt đầu chà xát tim từ bên ngoài lồng ngực. Một máy giúp thở được đẩy vào thở thay cho cậu bé. Bấy giờ là 4 giờ chiều ngày thứ Sáu.
Cả nhà chết lặng. Thế giới của họ đă tan vỡ. Greg hiển nhiên đang trong t́nh trạng nguy kịch. Franco vẫn c̣n ở lại với gia đ́nh ông Menn làm người phiên dịch và chuyển cho bác sĩ những câu hỏi của John. Sau vài phút trao đổi, anh bảo John: “Họ nói Greg chết rồi, nhưng cơ thể em c̣n sống.” Dường như không một ai biết phải làm ǵ nữa.
Tuyệt vọng, John điện thoại cho ṭa lănh sự Mỹ, mong t́m được một bác sĩ Mỹ và như thế loại trừ được việc giao tiếp thông qua người phiên dịch. Theo gợi ư của một nhân viên lănh sự, ông liên lạc với bệnh viện Quốc tế và nói chuyện với bác sĩ Norberto Ferraino.
Bác sĩ bảo ông: “T́nh cờ ở đây có Francesco Castellano là bác sĩ phẫu thuật thần kinh rất giỏi. Ông có muốn ông ấy khám cho cậu bé không?”
“Có, có. Xin làm ơn.”
Lúc 11 giờ đêm đó bác sĩ Castellano tới khám cho Greg. Rồi quay sang John, người thầy thuốc nói với cái giọng đều đều: “Tôi xin lỗi. T́nh trạng không c̣n xoay chuyển được. Con trai ông đă bị xuất huyết năo ào ạt.”
“Cháu c̣n kéo dài được bao lâu nữa?”
“Có thể là mấy phút. Có thể là nhiều giờ.”
Bác sĩ xác nhận những ǵ thâm tâm John đă biết: Đôi mắt Greg đă nói cho tôi sự thật. Giống như nh́n vào hư vô. Đau đớn thay cái nh́n vô hồn ấy. Mọi cảm giác không c̣n. Sót lại là nỗi trống rỗng. Sáng nay con trẻ hạnh phúc thế. Linh hoạt thế. Vậy mà giờ đây...
Làm sao nói cho Nell biết? Nửa đêm rồi, và người chồng biết vợ ḿnh đă thức trắng đêm. Nhưng vợ ông phải được biết tin.
Jonathan trả lời điện thoại, người cha nói: “Em Greg bệnh nặng lắm. Em sẽ không trở về nhà với cha con ḿnh đâu.” Sau đó, ông báo cho Nell: “Bác sĩ phẫu thuật thần kinh thấy không c̣n hy vọng ǵ. Mạng sống của con chỉ tính bằng phút hay bằng giờ.”
Người vợ khóc: “Má con em tới ngay đây.”
Trong căn pḥng của bệnh viện đa khoa, hai vợ chồng ngă khuỵu vào nhau. Nell không sao chấp nhận được tiên lượng về cái chết của Greg. Người mẹ phải hy vọng tới một phép lạ. Bà nghĩ: Có lẽ Chúa sẽ chăm lo cho bọn trẻ.
Hai vợ chồng và cậu con trai thay phiên nhau ngả lưng trên chiếc giường nhỏ kê bên cạnh giường Greg. Lúc 2 giờ sáng, John thử dùng móng tay cào vào cánh tay trái của Greg. Các bắp thịt nhúc nhích. Ông thử lại ở gan bàn chân. Mấy ngón chân nhúc nhích. Ông chạy ra hành lang, t́m một bác sĩ và chỉ cho người thầy thuốc nh́n thấy những phản xạ của Greg. Một điều ǵ đó đang xảy ra. John nghĩ thế.
Những khảo sát của bác sĩ cũng kích thích, gây ra phản xạ ở bắp thịt. Ông ta bảo: “Đôi khi có thể lôi người ta ra khỏi mồ.”
Trong một tiếng đồng hồ John lấy móng tay thử kích thích Greg nhiều lần, nhưng các phản xạ càng lúc càng yếu dần rồi sau cùng ngưng hẳn. Nín lặng hồi lâu, John dịu dàng hỏi vợ: “Nếu Greg ra đi, không nên thực hiện những ǵ con đă muốn chúng ḿnh làm chứ?” Người mẹ hiểu ngay, và đáp: “Ḿnh hăy làm cho con.”
Lúc 9 giờ sáng các bác sĩ đẩy vào một máy điện năo kư. Các sợi dây được cặp vào da đầu Greg để đo hoạt động của năo em. Máy chẳng ghi nhận được ǵ. Ngang qua băng giấy điện năo đồ chạy dài một đường vạch thẳng tắp. Năo đă chết. Greg sẽ không bao giờ hồi tỉnh. Chỉ có chiếc máy giúp thở giữ cho tim em đập tạm thời.
John yêu cầu: “Xin bác sĩ thử lần nữa.” Và lại là một đường thẳng tắp.
“Làm ơn, chỉ một lần nữa thôi.” Vạch ghi thẳng tắp.
John nh́n Nell và khó khăn mở miệng: “Chẳng có ǵ hết.”
Nell hỏi ḍ: “Máy không chạy được à?”
Người chồng bảo: “Ta không thể tự đánh lừa ḿnh, em à. Anh sẽ thu xếp mọi thứ.”
John nói với các bác sĩ: “Ước nguyện của con trai chúng tôi, và cũng là ước muốn của vợ chồng tôi, là thể xác của cháu được dùng phục vụ y học. Xác cháu c̣n trẻ và khoẻ mạnh, các bộ phận của cơ thể cháu có thể giá trị cho những ai cần đến.”
Các thầy thuốc bàng hoàng. Họ chưa từng trải qua một trường hợp nhân đạo vị tha như thế. Một bác sĩ nói: “Giác mạc. Chúng tôi có nhiều bệnh nhân đang cần giác mạc.”
“Những bộ phận khác th́ sao? Tim? Thận?”
“Chúng tôi không đủ phương tiện để thay thận. Và thay tim th́ trái với luật pháp nước Ư.”
“Trường y có thể dùng xác cháu để nghiên cứu không?”
Các bác sĩ lắc đầu: “Việc ấy không được phép, trừ khi người ta hiến xác trước khi chết.”
“Thế th́ chỉ có giác mạc thôi à?”
“Phải.”
John nói: “Vậy hăy ngưng máy đi.” Ông cảm thấy vô ích và tàn nhẫn khi duy tŕ cho cái xác tiếp tục sống lúc mà Greg đă chết rồi. Nhưng khi các bác sĩ từ chối, John bảo: “Tôi hiểu.”
Suốt cả ngày, người cha cảm thấy một áp lực cứ tăng dần buộc ông phải làm nhiều hơn nữa để hoàn thành ư nguyện của con trai. Sáng hôm sau gia đ́nh ông Menn ghé bệnh viện Quốc tế nhờ bác sĩ Ferraino t́m giúp những người cần thay thận.
Bác sĩ bảo ông: “Tôi nghĩ ta có thể làm một điều ǵ đó. Tôi sẽ bắt tay làm việc ấy.” Suốt ngày Chủ nhật bác sĩ Ferraino dốc sức vượt qua các thói tục hành chánh quan liêu đang cản trở việc hiến tặng các bộ phận cơ thể của Greg. V́ việc thay thận chưa hề được thực hiện ở Naples, bác sĩ liên hệ với một khoa phẫu thuật thứ hai tại Viện đại học Rome và nơi này đồng ư tiến hành. Các thủ tục được mau chóng giải quyết để chuyển Greg tới Rome bằng xe cấp cứu.
Greg sống sót lâu hơn bác sĩ Castellano tiên đoán. Bây giờ huyết áp em tụt xuống và nhịp tim đập bất thường. Các bác sĩ phải can thiệp. John im lặng cầu khẩn: Xin đừng để tim ngừng đập lúc này. Rồi tim ổn định lại.
Trong hành lang một bác sĩ gật đầu ra hiệu cho John. Đă tới lúc chuyển Greg đi Rome. Người cha tới bên nh́n con trai lần cuối. Ông vuốt tóc con, xong quay đi, và khuỵu xuống, lần đầu tiên ông bật khóc.
Sau khi xe cấp cứu đi khỏi, John nói với một bác sĩ: “Chỉ c̣n một việc cuối cùng nữa thôi. Tôi muốn gặp các bệnh nhân sẽ nhận giác mạc của Greg.”
Nhanh chóng các nhân viên đưa vào anh thợ cơ khí Antonio Polizzi mười tám tuổi và em Giuseppe Piazza mười sáu tuổi, con một nông dân. John bắt tay hai em và bảo: “Tôi mừng rằng hai cháu sẽ nhận được đôi mắt của một cậu bé đă nh́n thấy những điều tốt đẹp trong đời và đă nhận thấy các điều đẹp nhất ở con người. Tôi hy vọng những con mắt này cũng giúp các cháu nh́n được y như cậu ấy vậy.”
Tối hôm sau phóng viên một tờ báo ở Naples trong khi săn tin các hoạt động ở bệnh viện như thường lệ đă nghe được chuyện nhà ông Menn. Sáng ra câu chuyện này được đăng trên các báo ở Naples. Dân chúng sửng sốt khi đọc các bài báo. Đó là lần đầu tiên nước Ư có một người cha thúc bách các bác sĩ lấy các bộ phận trên cơ thể con ḿnh để thay cho người khác. Khi gia đ́nh ông Menn rời khách sạn, người gác cửa đă ôm chầm lấy họ.
Tại Rome, gia đ́nh ông Menn biết rằng Greg đă chết vào sáng sớm thứ Hai. Cặp thận của em được thay cho Elisabetta Mattioli, một bà nội trợ ba mươi bảy tuổi; và thay cho Vincenzo Benvenuto, một gác dan bốn mươi tuổi. Cả hai đă nằm viện hai năm để chờ một quả thận. Lúc Greg chết, giác mạc của em được lấy ra, ướp lạnh và đưa nhanh về Naples.
Câu chuyện được tất cả báo chí ở Rome đăng với hàng tít lớn. Dân chúng Ư ḷng bàng hoàng ngưỡng phục. Nói về John Menn, một nhật báo hàng đầu ở Rome là tờ Il Messaggero đă viết: “Bạn muốn bắt tay ông, ôm lấy ông, và nếu ông chưa biết tin, th́ bạn muốn nói với ông rằng hành vi của ông làm xúc động cả thành Rome, cả thành Naples, cả đất nước này.”
Viên quản lư khách sạn đến pḥng họ và nói với gia đ́nh ông Menn: “Dân tộc chúng tôi lạc hậu không làm được việc mà ông đă làm với con trai ḿnh. Đó là một việc kỳ diệu. Ông đă nêu gương sáng cho chúng tôi. Tôi đă viết xong ư nguyện rằng tôi muốn sau này xác tôi sẽ được sử dụng.”
Ngày kế tiếp gia đ́nh ông Menn ghé bệnh viện nơi đă tiến hành thay thận. Bác sĩ Raffaello Cortesini chỉ huy nhóm phẫu thuật đă nồng nhiệt bắt tay John mà thốt lên rằng: “Đây là một cuộc cách mạng ở Ư. Dân chúng đă sẵn sàng cho việc này. Ông đă làm một việc vĩ đại cho đất nước chúng tôi và ông đă làm điều ấy đúng lúc mà chúng tôi cần đến nó.” [3] Sau khi đưa gia đ́nh ông Menn đến gặp hai người tiếp nhận thận đang mắt lệ ràn rụa với ḷng biết ơn, bác sĩ phẫu thuật đưa họ tới một pḥng chứa bốn mươi bệnh nhân đang cần thay thận. Ông thầy thuốc bảo: “Giờ th́ những người này đă có hy vọng.”
Tối hôm ấy gia đ́nh ông Menn trở về nước. Nhiều tuần sau họ biết tin các vụ thay thận không hề xảy ra bất kỳ sự cố hay t́nh huống nào phức tạp. Benvenuto đă có thể ra viện và cảm thấy khoẻ mạnh: “Xin cảm ơn tấm ḷng quảng đại vị tha của cậu Gregory con trai ông.” Bà Mattioli th́ viết: “Tôi đă vững vàng trên đôi chân ḿnh và lấy lại được ư nghĩa của sự an vui trong cuộc sống mà bấy lâu nay tôi mất mát.”
Ở bang Wisconsin khoảng hai mươi lăm gia đ́nh bè bạn và thân nhân của gia đ́nh ông Menn đă viết ư nguyện hiến tặng cơ thể.[4] Hưởng ứng của họ cũng như hưởng ứng của dân Ư trước hy hiến của Greg không làm vơi bớt nỗi đau thương của gia đ́nh. Tuy nhiên những sự kiện này đă mang đến cho sự mất mát của họ một ư nghĩa. John cảm thấy rằng: “Con trai tôi không mất đi cuộc sống. Cháu chia sẻ nó. Và cháu chỉ dẫn cho những người khác biết cách sẻ chia cuộc đời của họ.”
--------------------------------------------------------------------------------
[1] Câu chuyện này được đăng báo tháng 8 năm 1970. Như vậy tất cả sự kiện bi tráng của gia đ́nh ông Menn đă diễn ra ngay hôm sau Tết dương lịch (02-01-1970).
[2] Greg là tên gọi thân mật của Gregory.
[3] Một tháng sau sự kiện này chính phủ Ư thông qua một đạo luật cho phép được thay cả tim và phổi.
[4] Ở hầu hết năm mươi bang nước Mỹ, việc thể hiện ư nguyện hiến trọn toàn phần hay từng phần cơ thể ḿnh cho y học sau khi ĺa đời rất đơn giản, chỉ cần mang một mẫu thẻ hiến tặng (Uniform Donor Card). Nó bảo vệ cho ước nguyện người hiến tặng và giúp thực thi các thủ tục pháp lư trong trường hợp khẩn cấp. Để có một thẻ ấy hay muốn được chỉ dẫn rơ ràng, chỉ cần liên lạc với Ngân hàng Mô (the Living Bank) ở thành phố Houston, bang Texas.
24-12-1999
Dũ Lan Lê Anh Dũng dịch